Peter Ward – Scientific American

Jeśli spytać kogoś, jak wyglądać będą ludzie przyszłości, pojawią się dwa rodzaje odpowiedzi. Pierwsza (rodem z naukowej fantastyki), mówić będzie o człowieku z rozwiniętym mózgiem i wysokim czołem. Druga odpowiedź zakłada, że ludzie w przyszłości przestaną ewoluować, gdyż technologia położy kres brutalnym prawom selekcji naturalnej.

Wizja człowieka o wielkiej głowie nie ma jednak naukowych podstaw. Dane uzyskane z analiz czaszek ludzkich z okresu ostatnich kilku tysięcy pokoleń wskazują, że rozwój naszego mózgu pod względem wielkości dawno się skończył. Co więcej, wielu naukowców kilka lat temu doszło nawet do wniosku, że ewolucja człowieka zakończyła się. Mimo to techniki DNA wywołały rewolucję w badaniach nad ewolucją twierdząc zupełnie coś innego. Homo sapiens nie tylko zmienił się genetycznie od czasu, gdy powstał nasz gatunek, ale także wzrosło tempo zmian ewolucyjnych. W porównaniu do innych organizmów, to człowiek przeszedł najbardziej dramatyczne zmiany w swym wyglądzie od czasu kiedy się pojawił, ale to nie koniec, bowiem będą one zachodzić dalej, także w ramach naszych zachowań.

Jeśli zatem nie spełni się scenariusz wielkogłowego człowieka, to jaki będzie kurs ewolucji? Czy ludzie będą więksi, czy mniejsi? A może mniej lub bardziej inteligentni? W jaki sposób zmieni nas pojawienie się nowych chorób a także zmiana klimatu? Czy pewnego dnia powstanie nowy człowiek? A może granice ewolucji wyznacza nam technologia, a nasze ciała i mózgi wzmacniać będziemy stalą i krzemem? A może człowiek przyczyni się do pojawienia się na Ziemi nowej dominującej grupy inteligentnych „istot” – maszyn?

Bliżej i dalej

Śledzenie przeszłości człowieka wydawało się być domeną paleontologów, którzy poszukiwali szczątków naszych przodków. Hominidy – rodzina, do której należy człowiek, liczy sobie już 7 milionów lat. To właśnie wtedy pojawił się proto-człowiek, tzw. Sahelanthtropus tchadensis.

Od tego czasu pojawiała się sporna, lecz raczej spora liczba nowych gatunków, z czego wedle zachowanych szczątków znamy 9 przedstawicieli.

Każdy nowy gatunek powstawał, gdy mała grupa hominidów w jakiś sposób odłączała się od większej populacji na wiele pokoleń i znajdowała się w nowych warunkach środowiskowych, które wpływały na wykształcenie nowych cech. Odcięci od swych krewnych członkowie mniejszej populacji podążali drogą ewolucji i ostatecznie w wyniku zmian genetycznych, nie mogli z sukcesem wiązać się z przedstawicielami innych populacji.

Wykopaliska wskazują, że najstarszy przedstawiciel naszego gatunku żył przed 195.000 lat na terenie dzisiejszej Etiopii, skąd następnie rozprzestrzenił się na cały glob. Ale dopiero 10.000 lat temu współcześni ludzie rozpoczęli podbój kontynentów za wyjątkiem Antarktyki, przystosowując się do panujących tam warunków, w wyniku czego powstały twory, które luźno nazywamy „rasami”. Grupy zamieszkujące różne miejsca ostatecznie zachowały ze sobą kontakt na tyle, aby nie wyewoluować w inne odrębne gatunki. Wraz z tym, jak Homo sapiens opanował świat, można było uznać, że ewolucja się zakończyła.

Ale okazuje się, że to nie do końca prawda. W opublikowanym w zeszłym roku studium, Henry C. Harpending z Uniwersytetu Utah, John Hawks z Uniwersytetu Wisconsin-Madison oraz ich towarzysze przeanalizowali dane z międzynarodowej mapy haplotypów ludzkiego genomu. Skupili się na genetycznych markerach 270 osób z 4 grup: Chińczyków Han, Japończyków, członków plemienia Joruba oraz Europejczyków z północy kontynentu. Odkryli, że co najmniej 7% genów człowieka przeszło przed 5500 lat ewolucję. Większość z nich zmieniła się w stosunku do szczególnych wymogów środowiska, zarówno tych wywoływanych naturalnie, jak i przez człowieka. Dla przykładu, większość dorosłych Chińczyków i Afrykanów nie może trawić mleka, podczas gdy Szwedzi i Duńczycy mogą. Cecha ta zapewne powstała wraz z przystosowaniem się do wytwórstwa nabiału.

Kolejne badanie przeprowadzone przez Pardis C. Sabeli z Harvard University oraz jej grupy ukazało, że w człowieku zaszły ostatnio zmiany, które pozwoliły mu zwiększyć szanse na przeżycie i reprodukcję. Wśród przykładów znajdowała się m.in. odporność na jedną z największych plag Afryki – wirusa wywołującego gorączkę Lassa, czy też częściowa odporność na inne choroby, jak np. malaria u niektórych populacji zamieszkujących Afrykę. Dochodziły to tego zmiany w pigmentacji skóry u Azjatów czy wykształcenie się jasnej barwy skóry i niebieskich oczu u mieszkańców Północnej Europy.

Obie grupy naukowców doszły do wniosku, że w czasie minionych 10.000 lat ludzie ewoluowali 10 razy szybciej niż w innych okresach od czasu, kiedy przodkowie człowieka oddzielili się od istot, z których wyewoluowały szympansy. Tempo rozwoju miało być warunkowane przez różnorodność środowiska, w którym zamieszkiwał człowiek, jak i warunki, w jakich żył. Choć niektórzy naukowcy podchodzą do tego wszystkiego z rezerwą, wyłania nam się jasny pogląd mówiący, że ludzie to pierwsza liga wśród ewoluujących istot.

Nienaturalna selekcja

W czasie ostatniego wieku zmieniło się znacznie życie człowieka. Geograficzna izolacja różnych grup została zminimalizowana przez łatwość przemieszczania się, ponadto upadły społeczne bariery, które niegdyś ograniczały wzajemnie różne grupy. Ludzka pula genowa nigdy nie prezentowała podobnej mieszanki cech, które przedtem reprezentowane były przez osobne i oddzielone od siebie populacje. W rzeczywistości ruchliwość rodzaju ludzkiego doprowadzić może do ujednolicenia gatunku. W tym samym czasie dobór naturalny zakłóca nasza technika oraz leki. W wielu częściach globu noworodki nie umierają w zaskakująco wysokim stopniu. Z kolei ludzie z genetycznymi defektami, którzy w przeszłości nie mieliby szans na przeżycie, dziś nie tylko żyją, ale i mają dzieci. Naszemu przetrwaniu nie zagrażają także naturalni drapieżnicy.

Steve Jones z University College London twierdzi jednak, że ewolucja człowieka ustała. W debacie zorganizowanej na ten temat w 2002 roku powiedział: „W ramach naszego gatunku nie dzieje się już nic ani dobrego, ani złego. Jeśli chcielibyście wiedzieć, jak wyglądała Utopia, wystarczy się rozejrzeć dookoła.” Jones sugerował, że w rozwiniętym świecie niemal każdy ma możliwość osiągnięcia wieku reprodukcyjnego, zaś szanse na to, że bogaty i biedny będą mieli dzieci są równe. Wydaje się też, że dziś to kultura w głównym stopniu jest czynnikiem decydującym o tym, czy ludzie żyją czy nie. Mówiąc krótko, ewolucja zmienia twarz na ideową, nie zaś genetyczną.

Kolejny punkt widzenia zakłada, że ewolucja genetyczna zachodzi nadal, ale działa wstecz. Pewne cechy współczesnego stylu życia mogą doprowadzić do zmian, które nie będą dostosowywać nas do warunków życia, a nawet uwstecznia nas w tym. Odczuło to już np. wielu studentów, którzy odkładają założenie rodziny i kontynuują naukę, podczas gdy ich inni rówieśnicy mają już dzieci. Jeśli mniej inteligentni rodzice mają więcej dzieci, w świetle poglądów Darwina jest to znaczne niebezpieczeństwo dla świata, ponieważ ludzie mogą stać się coraz mniej inteligentni.

Podobne kontrowersje i spory mają długą historię. Jeden z kontrargumentów zakłada, że na ludzką inteligencję składają się różnorodne zdolności zapisane przez wiele różnych genów. Trudno zatem, aby mogła być w pełni dziedziczna, zaś naturalna selekcja działa na dziedziczne wartości. Naukowcy aktywnie debatowali nad kwestią dziedziczenia inteligencji, ale nie odkryli dowodów na to, że wśród ludzi spada jej przeciętna wartość.

Patrząc na ewolucję starami się zobaczyć coś, co obejmuje strukturalną modyfikację, jak i wpływa na sprawy niewidoczne, jak np. zachowanie. Wiele osób nosi w sobie geny, które czynią je skłonnymi m.in. do alkoholizmu czy innych problemów, jednak geny to nie wyrok, zaś ich działanie zależne jest od środowiska. Część genów jest jednak przekazywana i wpływać mogą one na przeżycie osobnika oraz warunkować liczbę jego potomków. Zmiany w płodności są wystarczającym polem do działania selekcji naturalnej. Przyszła ewolucja człowieka obejmować może nowe zachowania, które rozwiną się w odpowiedzi na zmieniające się warunki środowiskowe i społeczne. Mimo to oczywiście ludzie różnią się od innych gatunków na tyle, że nie musimy bezkrytycznie przyjmować owej darwinowskiej logiki.

Kierowana ewolucja

Człowiek kieruje ewolucją wielu gatunków roślin i zwierząt. Czemu zatem ma nie kierować swoją? Czy musimy czekać, aż robotę wykona za nas dobór naturalny, podczas gdy sami moglibyśmy zrobić to z większymi korzyściami? Na obszarze zachowań człowieka genetyka śledzi komponenty związane nie tylko z zaburzeniami, ale i ogólną dyspozycją różnych jego aspektów, takich jak seksualność czy rywalizacja, z których część może być dziedziczona. Z czasem dojść może do upowszechnienia genetycznego projektowania na tyle, że ludziom oferować się będzie specjalne specyfiki wywołujące określone efekty.

Następnym krokiem będzie zmiana genów, co można zrobić w dwojaki sposób: zmieniając tylko geny w ważnym organie (terapia genowa) lub zmienianie całościowego genomu jednostki. Główną przeszkodą w stosowaniu genetycznej inżynierii na człowieku jest złożoność genomu. Geny zwykle pełnią więcej niż jedną funkcję, z drugiej zaś strony funkcje są zwykle kodowane przez więcej niż jeden gen. Z racji tej właściwości konsekwencje działań na jednym genie mogą mieć wiele niezamierzonych skutków.

Czy warto zatem próbować? Presja zmiany genów wyniknie zapewne z chęci wyboru płci dziecka lub określenia przez rodziców jego przyszłych pozytywnych cech lub eliminacji wad. Motywy te są bardzo silne. Podobnie kusząca wydaje się być walka ze starzeniem. Wiele najnowszych badań wskazuje, że część tego procesu kontrolowana jest genetycznie. Jeśli tak jest, genetyka przyszłości może odnaleźć liczne geny za to odpowiadające, a następnie manipulować nimi.

Jak to wszystko może wpłynąć na ludzkość? Być może znacznie. Załóżmy, że rodzice chcą zmiany w wyglądzie, poziomie inteligencji i długości życia ich jeszcze nienarodzonego potomstwa. Jeśli urodzą się one ze współczynnikiem inteligencji wynoszącym 150 i będą żyć 150 lat, zgromadzą więcej dóbr i będą mieć więcej dzieci niż inni. W społeczeństwie reprezentować będą swą grupę. Przy pomocy segregacji geograficznej lub społecznej, ich geny mogą być przekazywane dalej, aż dojdzie do powstania nowych gatunków człowieka. Pewnego dnia dzisiejszy człowiek osiągnie możliwość stworzenia nowego gatunku samego siebie, ale o dalszych losach tej sprawy zdecydują nasi potomkowie.

Ku cyborgom

Ale jeszcze mniej przewidywalne od naszych eksperymentów genetycznych jest manipulacja maszynami, albo ich manipulacja nami. Czy ostatecznym stadium ewolucji naszego gatunku jest symbioza z maszynami – ludzko-maszynowa synteza? Wielu autorów sugerowało, że możemy łączyć nasze ciała z maszynami lub przenosić nasze umysły do komputerów. W rzeczywistości jesteśmy zależni od maszyn. Im bardziej staramy się dopasować je do naszych potrzeb, tym bardziej sami przekształcamy nasze życie i zwyczaje, aby sprostać ich potrzebom. Maszyny stały się tak złożone, że będziemy musieli się do nich przyzwyczaić. Ideę tą zaproponował George Dyson w swej książce z 1998 pt. „Darwin among the Machines” („Darwin wśród maszyn”): „Wszystko, co robi człowiek, aby ułatwić pracę z sieciami komputerowymi jest tym samym, choć z innych powodów, ułatwianiem sieciom komputerowym operowaniem człowieka. Ewolucja zaproponowana przez Darwina jest jednym z paradoksów, w który obfituje życie. Może ona stać się ofiarą swego własnego sukcesu, nie będąc w stanie nadążyć za niedarwinowskimi procesami, jakie stworzyła.”

Nasze technologiczne umiejętności zagrażają starym drogom, którymi podążała ewolucja. Wystarczy spojrzeć na dwie różne wizje przyszłości z napisanego w 2004 roku eseju filozofa ewolucji Nicka Bostoma z Uniwersytetu Oxford. Optymistyczny scenariusz zakłada, jak pisze autor, następujące zdarzenia: „Ogólny obraz pokazuje trend ku wzrastającym poziomom złożoności, wiedzy, świadomości i skierowanych na cel organizacji. Trend ten […] nazwać możemy „postępem”. […] Ten pogląd pozwala nam utrzymywać, że poprzednie pasmo sukcesów da nam dobre podstawy do myślenia, że ewolucja (biologiczna, memetyczna czy technologiczna) będzie trwać dalej i kierować nas w pożądaną stronę.”

Choć odniesienie do postępu z pewnością powoduje, że biolog Steven Jay Gould przewraca się w grobie, to można go osiągnąć. Gould twierdził, że przyglądając się skamielinom, także tym pozostawionym przez naszych przodków widzimy, że ewolucyjna zmiana nie jest rzeczą ciągłą, ale nie ma charakteru kierunkowego, a tym bardziej „postępowego”. Organizmy w jej trakcie zarówno rosną, jak i maleją. Mimo wszystko ewolucja posiada jeden kierunek, a jest nim wzrastająca różnorodność. Być może właśnie to jest przyszłość ludzkiej ewolucji – różnorodność poprzez kombinację anatomii, fizjologii i zachowań. Jeśli nadal będziemy się przystosowywać (i wprowadzimy w życie plany związane z inżynierią planetarną), nie istnieją żadne przesłanki natury genetycznej ani ewolucyjnej odnośnie tego, że nie doczekamy momentu, w którym umrze nasze Słońce. W przeciwieństwie do starzenia, proces wymierania nie jest zaprogramowany w genach żadnego gatunku. Istnieje także ciemna strona. Bostrom zaoferował wizję, w której przenoszenie zawartości naszych mózgów na komputery zwiastuje zagładę ludzkości. Zaawansowana sztuczna inteligencja może przejąć pewne wariantu ludzkiego myślenia i poznania i przemienić je w coś, co nie jest już ludzkie, zaś my staniemy się przeżytkiem.

Jak gdyby było mało owej technologicznej bezużyteczności człowieka, Bostrom dochodzi do wniosku, że możliwe jest coś jeszcze mniej wesołego. Jeśli efektywność maszyn stanie się nową miarą ewolucyjnego dopasowania, przestanie istnieć większość z tych spraw, które uważamy za typowo ludzkie.

Mówiąc krótko – ludzkość wybrać może kilka dróg, w zależności od tego, czy wpierw nie wyginiemy. Pierwsza zakłada, że pozostaniemy tacy, jak teraz, z niewielkimi zmianami. Druga – na Ziemi lub na innych planetach rozwinie się zupełnie nowa rasa ludzka. Trzecia – człowiek zacznie żyć w symbiozie z maszynami – integracja naszych mózgów z nimi stworzy kolektywną inteligencję.

Zatem: „Quo vadis Homo futuris?” Dokąd zmierzasz przyszły człowieku?

Tłumaczenie i opracowanie: Serwis NPN
Źródło: Peter Ward, sciam.com

Wyniki badań szkockich badaczy publikuje tygodnik „Nature”.

Wszystko zaczęło się pół miliarda lat temu między Marsem a Jowiszem, gdzie prawdopodobnie zderzyły się dwie duże asteroidy. Liczne okruchy skalne, powstałe w wyniku tej kolizji dotarły między innymi do Ziemi i uderzyły w jej powierzchnię z dużą energią.

Takiego zdania są naukowcy z Uniwersytetu Aberdeen. Zbadali oni mniejsze od ziaren piasku drobinki meteorytów, znalezione na plaży niedaleko miejscowości Durness. Zdaniem ekspertów zdarzenie miało zasięg globalny. Podobne kosmiczne skały znaleziono bowiem w Chinach, USA i Australii. Wiadomo także, że 470 milionów lat temu na Ziemi gwałtownie rozkwitło życie. Naukowcy chcą teraz potwierdzić, czy deszcz meteorytów był przyczyną tego zjawiska.

onet.pl

Ślady minerałów z grupy węglanów wykryto w pokrytym dolinami rejonie Nili Fossae. Zdaniem naukowców odkrycie sondy Mars Reconnaissance Orbiter (MRO) sugeruje, że region ten charakteryzowały łagodniejsze warunki niż w innych zakątkach planety.

Węglany to minerały powstające w obecności wody. Już wcześniej naukowcy wykrywali ich śladowe ilości w marsjańkim pyle oraz glebie. Jednak obecność tych minerałów w litych skałach sugeruje, że marsjańskie środowisko było w niektórych miejscach słabiej zakwaszone, a tym samym bardziej gościnne dla potencjalnego życia.

„Warunki środowiska panujące w tym regionie mogły być naprawdę łagodne i życzliwe dla wczesnego życia na Marsie” – komentuje Bethany Ehlmann z Brown University, jeden z naukowców pracujących przy misji MRO.

Planując kolejną misję bezzałogowego łazika marsjańskiego, Mars Science Laboratory, badacze początkowo rozważali wysłanie go w rejon Nili Fossae. Ostatecznie jednak wybrano inne lądowisko. Start wyprawy MSL zaplanowano na 2011 r.

dziennik.pl

donGURALesko vel. Gural „El-polako” – „biały murzyn”. Człowiek, który posiada na swoim koncie wiele płytkich wersów. Jego twórczość w większości oganicza się do tematów: picia alkoholu, bragga (yeah), seksu i ‘dup’. Byłby przystojniejszy gdyby zaopatrzyl się o jeszcze pare miedziaków w swojej szczęce.

Peja „S0lufka” – Całkiem udana płyta. Jednak sporo tracków skierowana do pseudo dresiarzy i „ganksterów” i tak jak wyżej bragga. Tak jakby myślał, że jego płyty będą kupować ludzie, którzy nie mają na chleb (ale na płytę znajdą). Tych dwóch panów łączy jednak jedna pasja… wklejanie fotografii sportowych i luksusowych samochodów do swoich teledysków.

Dj Macu „Jaram się” – Nie mój styl, jednak wielki plus za sample z hitów (głównie 80s – Modern Talking etc.). Kilka utworów godnych przesłuchania.

Reszty nie skomentuje bo nie za bardzo mi podeszła.

najczęściej słuchane:

- Pih – Zbrodnie z namiętności
- Pih – Rany kłute
- Pih – Nie żałuj mnie
- Pih – Uważaj czego pragniesz
- Pih – Rosyjska ruletka
- Pih – Semper fidelis
- Pih – Nigdy jak niewolnik, zawsze jak król
- Pih – Echo

Na stokach Wezuwiusza mieszka kilka milionów ludzi, z czego 600 tysięcy w strefie największego zagrożenia – podaje serwis twojapogoda.pl, powołując się na ustalenia włoskich badaczy. Co gorsza, blisko wulkanu położony jest Neapol. To miasto również mocno ucierpi, gdy krater eksploduje.

Naukowcy alarmują, że od 1944 roku wulkan pozostaje w uśpieniu. A to niedobrze, ponieważ obliczony dla niego bezpieczny cykl przebudzeń to około 20 lat.

Zdaniem badaczy, krater jest zakorkowany. A takie wulkany są najgroźniejsze, bowiem oszacowanie terminu ich najbliższej aktywności i skali erupcji jest praktycznie niemożliwe.

Na raport specjalistów zareagowały też włoskie media i zauważyły, że drogi na zboczach Wezuwiusza i wokół Neapolu nie są przystosowane do masowej ewakuacji kilkuset tysięcy ludzi. Ostrzegły, że w tej sytuacji miasto może podzielić los Pompejów, kompletnie zasypanych popiołem wulkanicznym po potężnym wybuchu Wezuwiusza w 79 roku naszej ery.

dziennik.pl

Freddie Mercury – Living on my own

Queen – Show must go on

Queen – Killer queen

Queen – We are the champions

Queen – Breakthru

Queen – Too much love will kill you

Queen – Who wants to live forever

Jeśli znajdę jakieś ciekawsze, z czasem je dodam.

Wkrótce miną cztery lata od tragicznego tsunami wywołanego przez podmorski wstrząs w pobliżu północnej Sumatry. Trzęsienie było jednym z największych na Ziemi w ciągu ostatnich 100 lat. Dzień po Bożym Narodzeniu – 26 grudnia 2004 roku – straszliwa fala obróciła w ruinę miasto Banda Aceh, zabijając blisko 100 tys. jego mieszkańców. Ludzie ginęli też w Tajlandii, Indiach, Sri Lance, a nawet w Somalii po drugiej stronie Oceanu Indyjskiego.

W najnowszym „Science”, a tydzień wcześniej w „Nature”, opublikowane zostały dwie prace ostrzegające przed kolejnym kataklizmem, który wkrótce nawiedzi Sumatrę. – Może nastąpić za 30 lat albo za 30 sekund. Prawdopodobieństwo jest bardzo duże – mówi sejsmolog Kerry Sieh, który stoi na czele zespołu firmującego obie publikacje.

Tym razem zagłada grozi liczącemu prawie milion mieszkańców miastu Padang. To największy port na zachodnim wybrzeżu Sumatry. Sieh prognozuje, że tsunami, które jego zdaniem niemal na pewno uderzy w Padang, będzie miało wysokość ponad 5 m i zniszczy kilkukilometrowy pas gęstej zabudowy wzdłuż płaskiego brzegu, a liczba ofiar znów sięgnie dziesiątek tysięcy. – Może być gorzej niż w Banda Aceh – przestrzega.

Odpowiedź znają koralowce

Według Sieha wstrząs, który popchnie ocean w kierunku lądu, nastąpi około 200 km na zachód od Padangu, w pobliżu grupy niewielkich wysp tworzących archipelag Mentawai. Jest tam aktywna sejsmicznie strefa o długości blisko 800 km ciągnąca się pod dnem Oceanu Indyjskiego równolegle do Sumatry. Stanowi fragment jeszcze większej struktury geologicznej – Rowu Sundajskiego, który jest odpowiedzialny również za tragiczny wstrząs sprzed czterech lat.

Rów Sundajski powstał na granicy dwóch płyt litosfery. Powierzchnia Ziemi jest podzielona na kilkanaście takich płyt przemieszczających się względem siebie. W Rowie Sundajskim spotykają się płyta indyjska od południa i eurazjatycka od północy. Jest on podzielony na wiele segmentów o długości od kilkudziesięciu do kilkuset kilometrów. W 2004 r. najbardziej podatny na wstrząs okazał się ten w pobliżu północnego skraju Sumatry. Teraz bliski osunięcia się jest fragment w pobliżu archipelagu Mentawai.

Naukowcom zdradziły to… koralowce z gatunku Porites pontes. Budują one w płytkich wodach w pobliżu wysp indonezyjskich charakterystyczne rafy składające się z okręgów o coraz większej średnicy. Z lotu ptaka wyglądają jak tarcza strzelnicza. Zagadkę koralowych okręgów Kerry Sieh (do niedawna pracownik California Institute of Technology w Pasadenie w USA, w tym roku przeniósł się do Singapuru) zaczął rozwiązywać w połowie lat 90. Był wówczas jednym z niewielu zachodnich sejsmologów prowadzących badania w tym regionie. Dopiero po tsunami w 2004 r. przyjechały ich tu setki, a wszyscy zadawali sobie pytanie: dlaczego nie dostrzegliśmy, że zbliża się tak olbrzymi wstrząs? Sieh akurat dostrzegł, a swoje obawy o możliwości wystąpienia kataklizmu przedstawiał jeszcze na krótko przed katastrofą. Podobnie jak teraz, również wtedy o zagrożeniu ostrzegły go koralowce.

Dno dostaje kopniaka

Naukowiec odkrył, że niespotykany kształt raf jest konsekwencją pionowych ruchów dna Oceanu Indyjskiego. Na północ od Rowu Sundajskiego zachowuje się ono z pozoru dziwnie – opada powoli przez setki lat, umożliwiając jamochłonom budowanie coraz wyższych raf, lecz raz na jakiś czas zostaje raptownie uniesione do góry, jakby dostało od spodu potężnego kopniaka. Górna część koralowej budowli wynurza się wtedy i szybko obumiera, a koralowce rozbudowują rafę wszerz i tworzą kolejny krąg.

Ten kopniak w dno to oczywiście silny wstrząs tektoniczny. Sieh i jego zespół współpracowników, datując kolejne kręgi, potrafili z dużą dokładnością określić, kiedy takie trzęsienia następowały w przeszłości. Ich mechanizm jest za każdym razem podobny. To konsekwencja kolizji płyt litosfery – indyjska, która jest cięższa, wsuwa się pod lżejszą eurazjatycką (zjawisko to nosi nazwę subdukcji).

Skały są jednak sztywne i zanurzają się z wielkimi oporami, a kiedy się zakleszczą, płyta indyjska zaczyna ściągać rywalkę w dół – dlatego dno oceanu się obniża. W końcu jednak następuje reakcja i płyta eurazjatycka raptownie powraca na swoje miejsce. Dochodzi do wstrząsu, podczas którego uwalniają się olbrzymie ilości energii – tym większe, im dłużej trwał klincz. Tak było w grudniu 2004 r., kiedy północna Sumatra podskoczyła nawet o kilka metrów. Tak będzie – twierdzi Sieh – wkrótce w pobliżu archipelagu Mentawai, gdzie we wrześniu zeszłego roku doszło już do silnego wstrząsu.

Zapisana w rafach koralowych historia trzęsień wskazuje, że w tej części Rowu Sundajskiego mniej więcej w ciągu 30 lat od pierwszego trzęsienia następuje drugie, jeszcze potężniejsze. Cykle te powtarzają się średnio co 200 lat, a ponieważ poprzedni miał miejsce na początku XIX w., katastrofa wydaje się przesądzona.

Co ważne, wiedzę o dawnych wstrząsach tym razem uzupełniono danymi pozyskanymi z sieci nadajników GPS, które zostały niedawno rozmieszczone w pobliżu Sumatry. Cztery lata temu takiej sieci nie było. Instrumenty rejestrują ruchy skorupy ziemskiej z dokładnością do kilku centymetrów. Z analizy tych ruchów (o tym był artykuł w „Nature”) wynika, że podczas zeszłorocznego wstrząsu uwolniła się tylko jedna czwarta energii zgromadzonej w skałach.

Podwodna bomba zegarowa uzbrojona przez samą naturę wciąż tyka zaledwie 200 km od Padangu. Fala może pokonać ten dystans w kwadrans.

Gazeta Wyborcza

cz. 1/8

cz. 2/8

cz. 3/8

cz. 4/8

cz. 5/8

cz. 6/8

cz. 7/8

cz. 8/8